Thời sự · Nhịp Mới · Tổng hợp · 1208 chữ ·
Việt Nam đề cao tự chủ chiến lược và hợp tác với EU tại Brussels
Phát biểu tại Egmont đặt hợp tác Việt Nam–EU trong bối cảnh phân mảnh quốc tế; các cuộc gặp ở Brussels tiếp tục bàn thương mại, công nghệ và chuyển đổi xanh.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập tự chủ chiến lược và những hướng hợp tác Việt Nam–EU khi phát biểu tại Viện Quan hệ quốc tế Hoàng gia Egmont ở Brussels chiều 23/10, giờ địa phương. Nội dung được Báo Điện tử Chính phủ công bố ngày 24/10, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Vương quốc Bỉ.
Bài phát biểu nêu ba thông điệp: nhận diện chuyển dịch chiến lược và nguy cơ phân mảnh; sự gần gũi hơn trong tư duy tự chủ chiến lược; và định hướng thúc đẩy quan hệ Việt Nam–EU, với hợp tác Việt Nam–Bỉ đóng vai trò động lực. Nhà lãnh đạo Việt Nam nhấn mạnh đối thoại, hợp tác cùng có lợi và tôn trọng luật pháp quốc tế khi các bên có khác biệt. Brussels được đặt trong bối cảnh là trung tâm chính trị của Liên minh châu Âu.
Các nội dung được trao đổi tại Brussels
Trước đó một ngày, ông Tô Lâm hội đàm với Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Theo thông cáo chung phía Hội đồng châu Âu đăng ngày 22/10, các bên bàn hợp tác song phương, an ninh khu vực và thách thức toàn cầu, đồng thời nhấn mạnh tăng sức chống chịu, đa dạng hóa đối tác và thúc đẩy ổn định ở Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương.
Hai bên kêu gọi thực hiện đầy đủ EVFTA và sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư, tiếp tục hợp tác thông qua Global Gateway cùng JETP. Các lãnh đạo đồng ý hướng tới hợp tác về nguyên liệu thô thiết yếu, mở rộng công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, hạ tầng, kinh tế tuần hoàn và kinh tế biển. Thông cáo cũng nhắc đối thoại nhân quyền và các khuôn khổ an ninh, từ an toàn hàng hải tới an ninh mạng, quản lý khủng hoảng và xây dựng năng lực.
Quan hệ đã được nâng lên Đối tác chiến lược toàn diện trong tháng 1/2026. Tuyên bố chung khi đó đặt nền tảng ở những cơ chế hiện có như Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện, EVFTA, khuôn khổ tham gia hoạt động quản lý khủng hoảng của EU và Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng. Các kênh đối thoại về thương mại, quốc phòng, an ninh và nhân quyền được xác định tiếp tục phục vụ hợp tác.
Văn kiện đề cập tăng tiếp xúc cấp cao, trao đổi giữa Quốc hội Việt Nam và Nghị viện châu Âu, đồng thời xử lý khó khăn thương mại bằng đối thoại cởi mở. Những lĩnh vực đầu tư được nêu gồm bán dẫn, AI, hạ tầng truyền thông, logistics, năng lượng và chuỗi cung ứng. Hai bên còn nhấn mạnh các cam kết lao động, phát triển bền vững theo EVFTA; EU bày tỏ hỗ trợ kỹ thuật để Việt Nam thích ứng chính sách thương mại xanh. Các định hướng này được xác lập trong tuyên bố tháng 1.
Hợp tác và những khác biệt được trao đổi
Trong phát biểu tại Hà Nội ngày 29/1, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa mô tả việc nâng cấp là bước mở rộng hợp tác từ thương mại tới chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, an ninh và giao lưu nhân dân. Ông cho biết đây là quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện đầu tiên của EU ở Đông Nam Á, phản ánh mức độ quan tâm của khối đối với khu vực và vai trò của Việt Nam.
Ông Costa đồng thời nêu hai bên không có cùng quan điểm về mọi vấn đề, trong đó có nhân quyền và chiến tranh tại Ukraine, và trao đổi thẳng thắn về khác biệt. Những nguyên tắc được ông nhắc tới gồm chủ nghĩa đa phương, Hiến chương Liên Hợp Quốc, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Về hợp tác cụ thể, ông dẫn dự án đường sắt đô thị Hà Nội có đồng đầu tư từ châu Âu, đồng thời đề cập năng lượng sạch, kinh tế biển và các chuỗi cung ứng bền vững.
Theo trang dữ liệu thương mại của Ủy ban châu Âu, tổng trao đổi hàng hóa hai bên đạt 76 tỷ euro năm 2025; EU ghi nhận thâm hụt 51,7 tỷ euro. Việt Nam là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của EU trong ASEAN theo số liệu được trang này giới thiệu. Máy móc, thiết bị chiếm hơn một nửa hàng EU nhập từ Việt Nam, bên cạnh giày dép, mũ và dệt may; chiều xuất khẩu của EU gồm máy móc, hóa chất, thiết bị vận tải.
Trao đổi dịch vụ được trang thống kê ghi nhận ở mức 9 tỷ euro cho năm 2024, với thặng dư 1,6 tỷ euro phía EU. EVFTA có hiệu lực từ ngày 1/8/2020, trong khi Hiệp định Bảo hộ đầu tư cần tất cả nước thành viên EU phê chuẩn trước khi có hiệu lực. Các ủy ban và cơ chế đối thoại song phương họp thường xuyên để theo dõi thực thi thỏa thuận. Thông cáo cuộc gặp tháng 10 tiếp tục đặt việc phê chuẩn bảo hộ đầu tư trong chương trình hợp tác.
Những lĩnh vực đã có chương trình hợp tác
Về dự án giao thông được nhắc trong hợp tác, EIB ngày 20/10 công bố ngân hàng đồng tài trợ 125,5 triệu euro cho tuyến metro số 3 Hà Nội. Tuyến Nhổn–ga Hà Nội dài 12,5 km, có tám ga trên cao và bốn ga ngầm. Theo kế hoạch triển khai được thông cáo dẫn lại, đoạn ngầm tiếp tục thi công và dự kiến mở năm 2027.
EU còn giao AFD quản lý khoản viện trợ 10 triệu euro để chuẩn bị đoạn kéo dài từ ga Hà Nội tới Hoàng Mai. Đoạn dự kiến dài 11 km, đi ngầm; chương trình tài trợ nghiên cứu khả thi, quy hoạch phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng và hỗ trợ kết nối mạng lưới. Công tác chuẩn bị được đặt mốc hoàn thành cuối năm 2027.
Trong giới thiệu chương trình hợp tác với Việt Nam, Ủy ban châu Âu đặt chuyển đổi xanh trong các chiến lược Global Gateway và Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương. Các sáng kiến Team Europe tập hợp EU, Ngân hàng Đầu tư châu Âu, nhiều nước thành viên, tổ chức tài chính và doanh nghiệp. EU công bố phân bổ 210 triệu euro cho giai đoạn 2021–2024 và thêm 83 triệu euro cho giai đoạn 2025–2027 trong khuôn khổ hợp tác với Việt Nam.
Những lĩnh vực được giới thiệu gồm năng lượng sạch, vận tải ít carbon, tài chính xanh và nông nghiệp sinh thái. Danh mục có dự án thủy điện tích năng Bác Ái công suất 1.200 MW, hỗ trợ giao thông bền vững tại Hà Nội, quản lý rừng và truy xuất nguồn gốc số trong ngành ca cao. EU cũng hỗ trợ phát triển kỹ năng phục vụ chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, cải thiện quản lý tài chính công và quản trị. Các chương trình được nêu trong quan hệ hợp tác với Việt Nam.