Kinh doanh · Nhịp Mới · Tổng hợp · 1070 chữ ·
WASI ghi nhận giảm phát thải 18–44% tại các mô hình cà phê
Các mô hình giai đoạn 2023–2026 kết hợp điều chỉnh phân bón, nước tưới và quản lý vườn; kết quả còn cần theo dõi nhiều vụ.
Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) đã triển khai hơn 75 mô hình cà phê giảm phát thải tại Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai giai đoạn 2023–2026. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 24/10, ông Đỗ Văn Chung, Phó Trưởng phòng Hệ thống Nông nghiệp, cho biết mức giảm ghi nhận là 18–44% so với tập quán truyền thống.
Các mô hình phối hợp quản lý dinh dưỡng, nước tưới và sâu bệnh. Giải pháp gồm phân hữu cơ, bón cân đối, tưới đúng thời điểm, trồng xen và giữ thảm che phủ. Kết quả cần theo dõi nhiều vụ, chuẩn hóa cách tính trước khi đánh giá áp dụng rộng.
Điều chỉnh phân bón và nước tưới từ từng vườn
Với dinh dưỡng, tài liệu WASI công bố tháng 8/2026 mô tả cách hiệu chỉnh lượng phân theo sức cung cấp của đất và năng suất mục tiêu. Người thực hiện rà lại lượng cùng cơ cấu nguồn dinh dưỡng đang dùng, giảm phần vượt nhu cầu và bổ sung chất còn thiếu. Cách làm không áp một công thức đồng nhất cho mọi vườn.
Viện đã theo dõi 24 mô hình trên những vườn sử dụng nhiều phân bón tại ba tỉnh Tây Nguyên trong giai đoạn 2023–2025. Theo báo cáo, năng suất không giảm so với cách làm trước đây, trong khi lượng đạm giảm khoảng 24–30%, lượng lân giảm 50–60% so với đối chứng. Đây là kết quả tại nhóm mô hình được lựa chọn để thử phương pháp hiệu chỉnh.
Quản lý nước cũng đã có những thử nghiệm riêng. Trong thông tin tháng 6/2020 về hợp tác với Ngân hàng Thế giới, tổ chức IDH giới thiệu mô hình dùng công nghệ kết nối thiết bị để phân tích nhu cầu nước hằng ngày của cây cà phê dựa trên bốc thoát hơi. Khuyến nghị tưới được chuyển tới nông dân qua ứng dụng điện thoại.
IDH cho biết thử nghiệm khi đó giúp tiết kiệm 30% nước, giảm 20% chi phí điện và lao động. Các con số thuộc mô hình được tổ chức báo cáo năm 2020, không phải mức bình quân hiện nay của Tây Nguyên. Trong hợp tác VnSAT, IDH còn chia sẻ kỹ thuật về hóa chất nông nghiệp, cây trồng xen, nông lâm kết hợp và quản lý nước.
Việc so sánh phương thức canh tác từng được nhóm CIAT và đối tác khảo sát tại Đắk Lắk tháng 11/2016. Báo cáo chuyên đề công bố năm 2018 giữ lại dữ liệu 46 vườn sau làm sạch, gồm 23 vườn độc canh và 23 vườn có cây che bóng. Nhóm đo cây để ước tính sinh khối, đồng thời phỏng vấn về vật tư và thực hành sản xuất.
Dữ liệu hoạt động dùng tính phát thải trong nghiên cứu thuộc năm 2015. Lượng phân vô cơ bón vào vườn là nguồn phát thải lớn nhất, chiếm 31,7–56,9% tổng lượng của các hệ thống được so sánh. Báo cáo lưu ý đây là tài liệu chưa trải qua quy trình phản biện chuẩn của CIAT; phạm vi khảo sát cũng chỉ nằm trong các vườn được lựa chọn.
Xác định rõ phạm vi kiểm kê phát thải
Ở cấp sản phẩm, khung GHG Protocol cung cấp một cách tổ chức việc kiểm kê khí nhà kính theo vòng đời. Phạm vi có thể đi qua nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển, lưu kho, sử dụng và thải bỏ. Cách tiếp cận này xác định phát thải gắn với từng sản phẩm, khác với kiểm kê toàn chuỗi giá trị ở cấp doanh nghiệp.
Trang hướng dẫn của GHG Protocol cho biết mục đích chính là nhận diện công đoạn phát thải lớn để tập trung nguồn lực giảm thiểu. Muốn dùng kết quả để so sánh sản phẩm, còn cần những quy tắc cụ thể cho từng nhóm sản phẩm bên cạnh tiêu chuẩn chung. Một con số tính ở vườn và một con số bao trùm vòng đời vì vậy có phạm vi khác nhau.
Dữ liệu vùng trồng trước những mốc áp dụng EUDR
Tại thị trường EU, cà phê thuộc nhóm hàng nằm trong Quy định về sản phẩm không gây mất rừng, thường gọi là EUDR. Theo trang chính sách hiện hành của Ủy ban châu Âu, lịch áp dụng cho doanh nghiệp lớn và vừa là 30/12/2026, cho doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ là 30/6/2027. Nhóm nhỏ vốn thuộc quy định gỗ của EU có mốc riêng 30/12/2026.
Quy định hướng tới giảm phát thải và tổn thất đa dạng sinh học gắn với phá rừng trong chuỗi hàng hóa. Trang của Ủy ban cũng phân biệt những sản phẩm vừa bổ sung theo quy định ủy quyền năm 2026: cà phê hòa tan, một số dẫn xuất dầu cọ và lưỡi bò đông lạnh có lịch áp dụng từ 30/12/2027 để doanh nghiệp chuẩn bị.
Hướng dẫn triển khai của Ủy ban châu Âu làm rõ vị trí của người sản xuất ngoài EU trong chuỗi thông tin. Họ không mang nghĩa vụ trực tiếp theo EUDR nếu không đưa sản phẩm vào thị trường EU, nhưng có thể được bên mua yêu cầu cung cấp vị trí sản xuất để doanh nghiệp ở EU thực hiện nghĩa vụ của mình.
Cổng hướng dẫn tập hợp các tài liệu về truy xuất, tọa độ địa lý, thẩm định chuỗi cung ứng và hệ thống thông tin. Ủy ban cùng Trung tâm Thương mại Quốc tế đang xây dựng kho pháp luật của nước sản xuất và kho chương trình chứng nhận, xác minh bên thứ ba. Hai kho được dự kiến mở trước khi quy định bắt đầu áp dụng.
Việc chuyển kiến thức tới vùng trồng đang được WASI triển khai qua đào tạo giảng viên nguồn. Trong thông báo ngày 5/10, Viện cho biết các lớp tại Gia Lai và Sơn La được tổ chức trong tháng 8, 9 và 10/2026 thuộc dự án Nông nghiệp bền vững vì hệ sinh thái rừng, gọi tắt là SAFE.
Nội dung kết hợp kỹ thuật sản xuất cà phê bền vững với hiểu biết về EUDR, bảo vệ rừng và minh bạch xuất xứ. Học viên học qua đào tạo, thực hành và đi thực địa, sau đó được định hướng tổ chức các lớp cho nông dân. WASI nêu vai trò của đội ngũ này là hướng dẫn, hỗ trợ người trồng áp dụng kỹ thuật phù hợp điều kiện địa phương.