Đời sống · Nhịp Mới · Tổng hợp · 1385 chữ ·
UNESCO đưa tiếng nói của 145 lãnh đạo trẻ vào thảo luận cải tổ
UNESCO đưa kiến nghị của người trẻ vào thảo luận cải tổ, theo dõi sự tham gia và ảnh hưởng trong quyết định giáo dục.
Hội đồng Chấp hành UNESCO tại kỳ họp thứ 225 đã tái khẳng định vai trò của người trẻ trong định hướng hoạt động của tổ chức. Bản tin ngày 22/10 cho biết các nước thành viên ủng hộ lời kêu gọi xây dựng một nền văn hóa hòa bình mới, được hình thành qua tham vấn do thanh niên dẫn dắt từ tháng 7 đến tháng 9/2026, với 145 thủ lĩnh trẻ đến từ 135 quốc gia.
Hội đồng yêu cầu xem xét các kiến nghị trong quá trình suy nghĩ chiến lược và thực hiện lộ trình UNESCO80. Các nước cũng được khuyến khích phổ biến văn kiện, huy động ủy ban quốc gia UNESCO cùng những mạng lưới liên quan để đưa nội dung tới thanh niên. Những lĩnh vực được đề cập trải từ giáo dục, khoa học và văn hóa tới khí hậu, công nghệ số và vai trò tham gia quyết định của người trẻ.
Những kiến nghị được đưa tới bàn thảo luận
Lời kêu gọi và tài liệu suy ngẫm đi kèm được trình bày tại các sự kiện ở Paris đầu tháng 9, với sự hiện diện của Tổng giám đốc UNESCO Khaled El-Enany và Bộ trưởng châu Âu, Ngoại giao Pháp Jean-Noël Barrot. Theo UNESCO, nội dung hướng tới cách chuyển sứ mệnh xây dựng hòa bình của tổ chức thành những hoạt động cụ thể, nhất là trong hoàn cảnh khủng hoảng và những biến động ảnh hưởng đến cộng đồng.
Các đề xuất kêu gọi đầu tư cho giáo dục hòa nhập, hành động khí hậu, khoa học mở, phát triển AI có đạo đức và bảo vệ di sản. Quyền tiếp cận thông tin đáng tin cậy cũng được đưa vào chương trình. Tổ chức nhấn mạnh việc làm cho các chuẩn mực quốc tế mang lại lợi ích cụ thể đối với những nhóm ít được phục vụ, cộng đồng chịu xung đột hoặc dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu, với người trẻ tham gia như những đối tác.
Trong toàn văn, nhóm lãnh đạo trẻ đề xuất tăng đại diện thanh niên tại các ủy ban quốc gia và đoàn tham dự Đại hội đồng UNESCO. Họ cũng yêu cầu có theo dõi sau tham vấn: công bố kiến nghị nào được tiếp nhận, hoạt động nào đã thực hiện và kết quả ra sao. Các mạng lưới, sáng kiến do thanh niên vận hành được đề nghị hỗ trợ nguồn lực, đặc biệt với những nhóm đang gặp nhiều rào cản tham gia.
Về giáo dục, văn kiện đề cập năng lực nhận biết thông tin, công dân số, học tập cảm xúc xã hội và xử lý bất đồng bằng đối thoại. Các tác giả muốn tăng hỗ trợ cho giáo viên trước phân biệt đối xử và nội dung thù ghét. Với văn hóa, họ đề xuất dùng lưu trữ, ký ức lịch sử và di sản để mở rộng hiểu biết giữa các cộng đồng. Đây là những kiến nghị trong lời kêu gọi, đang được đưa vào quá trình thảo luận của tổ chức.
Một kênh tham gia đã được UNESCO duy trì từ năm 1999 là Diễn đàn Thanh niên, tổ chức hai năm một lần. Kỳ thứ 14 diễn ra tại Samarkand, Uzbekistan, ngày 27–28/10/2025, tập trung vào hành động khí hậu và tác động xã hội. Đại biểu thảo luận, chỉnh sửa đề xuất rồi thông qua kết luận gồm lời kêu gọi hành động, khuyến nghị toàn cầu và khu vực.
Năm dự án do thanh niên xây dựng được lựa chọn để triển khai sau diễn đàn. Một số đại biểu sau đó trình bày kết luận tại kỳ họp thứ 43 của Đại hội đồng UNESCO, đưa kiến nghị tới các nước thành viên trong thảo luận chương trình hai năm tiếp theo. Sáu nhóm khuyến nghị bao gồm giáo dục xanh, quản trị khí hậu, đổi mới sáng tạo và di sản.
Tiếng nói thanh niên trong quá trình cải tổ
UNESCO80 là lộ trình cải tổ được Hội đồng Chấp hành thông qua tại kỳ họp thứ 224. Theo phần giới thiệu của tổ chức, lộ trình gồm ba hướng gắn với nhau: cải thiện hiệu quả và vận hành thể chế; xem xét việc thực hiện sứ mệnh thông qua quy trình liên chính phủ; và một số điều chỉnh cơ cấu nhằm tăng tính gắn kết, hiệu quả. Minh bạch cùng trách nhiệm giải trình nằm trong nhóm nội dung về vận hành.
Trong thông điệp về lộ trình, Tổng giám đốc UNESCO đề cập việc tăng phối hợp giữa các lĩnh vực, củng cố mạng lưới hoạt động tại các nước và duy trì quan tâm tới những nhóm ưu tiên, gồm thanh niên. Các biện pháp cần đầu tư, chẳng hạn hiện đại hóa hạ tầng hoặc chuyển đổi số, sẽ có đề xuất cùng thông tin tài chính trình Hội đồng Chấp hành xem xét. Quá trình cải tổ còn được đặt trong bối cảnh sáng kiến UN80 của Liên Hợp Quốc.
Trong lĩnh vực giáo dục, việc đánh giá mức độ tham gia đã có những số liệu cụ thể. Bản tin UNESCO tháng 2/2026 về báo cáo Lead with Youth cho biết chỉ khoảng một phần ba quốc gia có cơ quan chính thức để thanh niên hoặc học sinh, sinh viên tham gia quyết định giáo dục, dù ba phần tư báo cáo có quy trình tham vấn. Đại diện thanh niên và người học đã có ghế trong cơ chế chỉ đạo cấp cao SDG 4 từ năm 2022.
Theo kết quả được dẫn lại, 57% tổ chức thanh niên cho biết từng được hỏi ý kiến khi thiết kế chính sách, nhưng 35% nói phản hồi được tính đến. Khoảng một phần tư được mời dẫn dắt tham vấn, còn chưa tới một phần sáu tham gia theo dõi thực thi. Chỉ 20% cảm thấy có sự hợp tác thực chất với chính phủ. Những tỷ lệ này mô tả câu trả lời của các tổ chức tham gia khảo sát, gắn với quá trình ra quyết định về giáo dục.
Theo dõi cả sự hiện diện và ảnh hưởng
Báo cáo thanh niên năm 2026 của nhóm Giám sát giáo dục toàn cầu được thực hiện cùng Văn phòng Thanh niên Liên Hợp Quốc. Nhóm giới thiệu đây là bước đầu xây dựng cách đo lường sự tham gia trên phạm vi toàn cầu, dựa vào dữ liệu từ khảo sát chính phủ và các tổ chức thanh niên, học sinh, sinh viên có phạm vi đại diện trên toàn quốc. Thiết kế này thu thập thông tin từ cả cơ quan quyết định chính sách lẫn người tham gia.
Trang dự án còn cung cấp bản đồ các tổ chức có tính đại diện quốc gia và tiếp tục tìm các đầu mối để tham gia những vòng khảo sát sau. Các ấn phẩm thanh niên của nhóm GEM phổ biến phát hiện nghiên cứu tới người đọc trẻ, đồng thời đưa vào khuyến nghị được soạn với sự tham vấn các tổ chức của họ. Hoạt động đo lường năm 2026 được đặt trong chuỗi công việc dài hơn về vai trò người học trong xây dựng chính sách.
Một tài liệu chính sách thuộc Chương trình nghị sự chung của Liên Hợp Quốc năm 2023 đã nêu những điều kiện để sự tham gia có hiệu quả. Các nguyên tắc gồm an toàn, được bảo đảm trong cơ chế tổ chức, có nguồn lực riêng, dễ tiếp cận và minh bạch về cách sử dụng đóng góp. Tài liệu cũng đề cập những vị trí đại diện dành cho người trẻ, nhằm giảm chênh lệch quyền lực trong quá trình đối thoại.
Các đề xuất gửi tới nước thành viên gồm tăng cường cơ quan tham vấn thanh niên ở cấp quốc gia, bảo đảm nhiệm vụ và kinh phí để tham gia chính sách, đồng thời xây dựng khung theo dõi với báo cáo định kỳ. Tài liệu còn đề xuất mở rộng kênh tham gia trong các cơ chế của Liên Hợp Quốc. Việc phản hồi công khai cách ý kiến thanh niên đã được diễn giải và ảnh hưởng tới kết quả được đặt cùng yêu cầu về tính đa dạng của người đại diện.