Giáo dục · Nhịp Mới · Tổng hợp · 1213 chữ ·
Bộ Giáo dục tăng phân tích dữ liệu để phát hiện nguy cơ gian lận thi
Bộ GDĐT rà soát quy chế, tăng phân tích dữ liệu và trách nhiệm nhà trường trước nguy cơ gian lận mới.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện cơ chế phòng ngừa gian lận thi cử sau Chỉ thị 37/CT-TTg, trong đó chú trọng trách nhiệm nhà trường và kiểm soát rủi ro công nghệ. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 24/10, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Huỳnh Văn Chương đề cập việc phân tích kết quả tới từng điểm thi, nhóm thí sinh và trường học, đối chiếu với những năm trước cùng thông tin thực tế.
Những kết quả bất thường cần được xác minh khách quan; chênh lệch điểm số chưa tự nó chứng minh gian lận. Với hoạt động học tập có AI, chỉ xem sản phẩm cuối cùng có thể khó xác định mức độ làm chủ kiến thức của học sinh. Hướng dẫn quản lý chất lượng năm học 2026–2027 cũng yêu cầu lựa chọn, tập huấn nhân sự làm công tác thi, đặc biệt lực lượng kiểm tra, giám sát.
Những mốc rà soát trong cuối năm
Chỉ thị ban hành ngày 20/10 yêu cầu chuyển trọng tâm sang quản trị rủi ro, phòng ngừa sớm, đồng thời xử lý nghiêm vi phạm. Các khâu có nguy cơ cao phải phân định trách nhiệm, kiểm soát chéo, lưu vết hoạt động và có kiểm tra độc lập. Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao rà soát quy định, quy chế và hướng dẫn kiểm tra, đánh giá, nhận diện cả các phương thức gian lận mới bằng AI hoặc thiết bị công nghệ cao, hoàn thành trước 15/12/2026.
Trước 30/11, Bộ phải rà soát cách giao chỉ tiêu và đánh giá thi đua theo hướng không tạo áp lực thành tích, không chỉ dựa vào tỷ lệ khá, giỏi, tốt nghiệp hoặc kết quả thi. Việc hướng dẫn sử dụng camera, thiết bị rà kim loại và giải pháp kỹ thuật tại những khâu rủi ro được yêu cầu hoàn thành trước 31/12. Địa phương có trách nhiệm xem xét điều kiện, nhu cầu thực tế khi đầu tư, tránh trang bị dàn trải và lãng phí.
Những thay đổi về tổ chức kỳ thi đã được triển khai từ đầu năm. Theo giới thiệu của Cổng Chính phủ về thông tư sửa đổi ban hành ngày 9/3/2026, định dạng và cấu trúc đề thi giữ ổn định, còn quy trình được điều chỉnh để phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp và việc sắp xếp bộ máy thanh tra. Các quy định thanh tra, kiểm tra được cập nhật theo tổ chức mới của cơ quan có thẩm quyền.
Thông tư tích hợp một số giấy tờ dự thi, đồng thời điều chỉnh khâu phúc khảo: tất cả bài có thay đổi điểm trong quá trình phúc khảo đều phải được đối thoại. Việc truyền dữ liệu giữa hội đồng thi và Bộ qua hệ thống quản lý tiếp tục được tối ưu, giảm thao tác thủ công như gửi đĩa CD bằng bưu điện. Theo thông tin công bố khi ban hành, Bộ cũng chuẩn bị hướng dẫn và tập huấn quy chế, nghiệp vụ cho 34 sở giáo dục và đào tạo.
Giám sát kéo dài tới khâu chấm và phúc khảo
Quy chế thi tốt nghiệp THPT trong văn bản hợp nhất ngày 17/4/2026 quy định cụ thể việc giám sát nơi giữ đề và bài thi. Camera phải nhìn bao quát các vật dụng chứa tài liệu cùng mọi tác động vào đó, ghi hình liên tục và vẫn hoạt động khi mất điện lưới. Hệ thống không kết nối internet; màn hình, nếu sử dụng, chỉ nối bằng dây.
Hằng ngày, Trưởng điểm thi phối hợp công an kiểm tra tình trạng camera. Khi bài thi đã rời phòng bảo quản, ổ cứng hoặc thẻ nhớ được niêm phong trước sự chứng kiến của Trưởng điểm thi và công an. Thiết bị sau đó được giao cho sở giáo dục hoặc cơ sở đặt điểm thi để lưu giữ theo quy chế.
Trong thông tin sau khâu coi thi hồi tháng 6, Cục Quản lý chất lượng cho biết nhiều địa phương sử dụng thiết bị quét an ninh cầm tay. Báo cáo tại thời điểm đó ghi nhận 74 thí sinh bị đình chỉ, gồm 69 trường hợp mang điện thoại và 5 trường hợp dùng tài liệu. Cơ quan công an phối hợp xác minh các hành vi liên quan. Đây là số liệu được công bố khi tổng kết khâu coi thi, trước các bước kiểm tra, đối sánh tiếp theo.
Cục cũng thông tin về yêu cầu theo dõi tiến độ, kết quả chấm theo từng buổi và rà soát dấu hiệu điểm số bất thường từ sớm. Bộ thành lập đoàn kiểm tra tại 34 hội đồng thi. Với môn Ngữ văn, năm 2026 áp dụng chấm tự luận theo bảng tiêu chí đánh giá nhằm tăng tính thống nhất, giảm cảm tính; nội dung này đã được tập huấn trước kỳ thi. Việc phân tích kết quả còn phục vụ đánh giá chất lượng dạy học và tuyển sinh.
Trước kỳ thi tháng 6, đại diện Cục An ninh chính trị nội bộ, Bộ Công an đã nêu yêu cầu bảo vệ đề thi, dữ liệu và tài liệu thuộc phạm vi bảo mật. Các nhiệm vụ bao gồm phòng ngừa đường dây thi thuê, thi hộ, mua bán thiết bị hoặc dùng AI để gian lận; kiểm soát nguy cơ ở khâu ra đề, in sao, vận chuyển, bảo quản, coi và chấm thi. Công an các địa phương được yêu cầu phối hợp với ngành giáo dục chuẩn bị phương án xử lý tình huống.
Khuyến nghị dành cho cán bộ tổ chức thi nhấn mạnh việc thực hiện quy trình, báo cáo người có thẩm quyền khi xuất hiện tình huống bất thường và không bao che sai phạm. Lực lượng coi thi còn được lưu ý nhận diện thiết bị ngụy trang, quan sát biểu hiện cần kiểm tra. Những yêu cầu về kỷ luật công vụ đi cùng biện pháp kỹ thuật, bởi bảo vệ dữ liệu và quy trình phụ thuộc cả người ra đề, người coi thi lẫn người chấm.
Thi trên máy tính theo điều kiện thực tế
Trong phỏng vấn công bố tháng 7, ông Huỳnh Văn Chương cho biết các đợt thử nghiệm tháng 4 và 5/2026 diễn ra tại 15 tỉnh, thành phố, với 143 trường và trung tâm, 36.178 thí sinh và khoảng 143.000 lượt thi. Mô hình được đề xuất cho thí sinh làm bài trong mạng LAN nội bộ; đề được chuyển tới máy chủ điểm thi qua kênh bảo mật. Máy tính thay đổi công cụ làm bài, còn yêu cầu kiến thức theo chương trình được giữ ổn định.
Theo lộ trình đề xuất khi đó, từ năm 2027 có thể triển khai ở một số điểm đáp ứng điều kiện, sau từng giai đoạn sẽ đánh giá trước khi mở rộng. Các nội dung cần tiếp tục kiểm tra gồm độ ổn định hệ thống, tính tương đương đề, xử lý sự cố và an toàn dữ liệu. Ngân hàng câu hỏi còn phải được xây dựng, thẩm định, thử nghiệm, hiệu chỉnh. Bộ dự kiến cung cấp công cụ thực hành miễn phí để học sinh làm quen giao diện trước khi dự thi.