Giáo dục · Nhịp Mới · Tổng hợp · 1337 chữ ·
Diễn đàn Strasbourg bàn cách mở dữ liệu, giữ niềm tin vào giáo dục
Tại Strasbourg, các đại biểu bàn cách công khai dữ liệu trường học, bảo vệ thông tin nhạy cảm và ứng phó những hình thức gian lận mới trong giáo dục.
Công khai cách sử dụng ngân sách, ra quyết định và đối xử với người học là những vấn đề được đặt ra tại chuỗi cuộc họp về liêm chính giáo dục ở Strasbourg, Pháp, từ ngày 14 đến 16/10. Trong bài đăng ngày 22/10, IIEP-UNESCO cho biết các đại biểu đồng thời thảo luận cách bảo vệ quyền riêng tư khi trường học mở rộng việc chia sẻ dữ liệu.
Sự kiện đánh dấu mười năm các phiên họp toàn thể của ETINED, nền tảng thuộc Hội đồng châu Âu về đạo đức, minh bạch và liêm chính trong giáo dục. Theo IIEP, số hóa và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi những thủ đoạn như giả mạo văn bằng, thi hộ hoặc hỗ trợ hồ sơ trái phép. Công cụ số cũng được sử dụng để phát hiện sai phạm, với vai trò giám sát của con người.
Từ dữ liệu trường học tới quản trị đại học
Theo thông tin của Hội đồng châu Âu, phiên toàn thể ngày 14/10 xem xét hướng dẫn xây dựng chính sách dữ liệu trường học mở và phương pháp báo cáo trong sáng kiến phòng, chống gian lận giáo dục. Các đoàn cũng trao đổi ưu tiên cho chương trình công tác giai đoạn 2028–2031, trong đó có việc tiếp tục ngăn chặn những hành vi làm suy giảm tính tin cậy của hệ thống giáo dục.
Diễn đàn ngày 15–16/10 mở rộng nội dung sang quản trị cơ sở giáo dục đại học. Đại diện trường, nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và sinh viên bàn cách thu thập, quản lý, chia sẻ thông tin về đào tạo, nghiên cứu và điều hành. Góc nhìn của sinh viên được dành sự chú ý riêng: dữ liệu cần dễ tiếp cận, phù hợp và có ý nghĩa với người sử dụng. Báo cáo tổng hợp diễn đàn sẽ được chuẩn bị sau sự kiện.
Một cơ chế được nêu trong Khuyến nghị CM/Rec(2022)18 của Hội đồng châu Âu là công khai và định kỳ cập nhật thông tin về những cơ sở giáo dục được công nhận hoặc kiểm định. Văn kiện còn đề nghị cung cấp thông tin chính xác về việc công nhận văn bằng, chứng chỉ, giúp người học và bên sử dụng xác định tư cách của đơn vị cấp.
Ở khâu xác thực, khuyến nghị đề cập hồ sơ số an toàn, trao đổi tài liệu có bảo vệ và dịch vụ kiểm tra văn bằng đơn giản, dễ tiếp cận, đa ngôn ngữ khi kỹ thuật cho phép. Các giải pháp phải tuân thủ quy định về quyền riêng tư. Văn kiện cũng đề nghị bảo đảm quy trình công bằng cho người phản ánh sai phạm lẫn cá nhân, tổ chức bị cáo buộc.
Cơ sở cho các trao đổi là báo cáo về dữ liệu trường học mở tại châu Âu do ETINED công bố, với các tác giả thuộc IIEP. Nghiên cứu sử dụng khảo sát, tài liệu và phỏng vấn cán bộ giáo dục để xem xét việc công khai ngân sách, cơ sở vật chất, trình độ giáo viên và kết quả học tập. Estonia, Pháp, Ireland, Lithuania và Anh nằm trong nhóm có những hệ thống tương đối toàn diện.
Báo cáo ghi nhận những cách tổ chức khác nhau. Nền tảng Explore Education Statistics của Anh tập trung thông tin đã chuẩn hóa, ở dạng máy có thể đọc, đồng thời tự động hóa nhiều khâu công bố. Tại Lithuania, các bảng dữ liệu trực quan được phát triển với sự hỗ trợ của cơ quan dữ liệu nhà nước. Nghiên cứu cũng ghi nhận những trở ngại về hạ tầng cũ, chất lượng dữ liệu và năng lực sử dụng thông tin.
Công khai đi cùng cách hiểu và sử dụng
Trong tài liệu hướng dẫn chính sách xuất bản năm 2021, IIEP xác định dữ liệu trường học mở bao gồm thông tin về đầu vào, quá trình hoạt động hoặc kết quả được chia sẻ với công chúng. Người dân có thể sử dụng các thông tin đó để theo dõi nguồn lực công và thực hiện quyền của mình. Phạm vi được công bố vì thế gắn với nhu cầu giám sát của cộng đồng quanh nhà trường.
Tài liệu dài 14 trang của tác giả Muriel Poisson đưa ra tám nguyên tắc để hỗ trợ nhà quản lý lựa chọn chính sách. Các định hướng được giới thiệu gồm coi dữ liệu mở là một lợi ích công, tận dụng hệ thống thông tin hiện có, ưu tiên những dữ liệu có khả năng tạo thay đổi tích cực và xem xét rủi ro đạo đức ngay từ đầu. Việc lựa chọn nội dung công bố được đặt cùng với thiết kế hệ thống, thay vì chỉ bổ sung sau khi đã thu thập dữ liệu.
Tại hội thảo có đại diện khoảng 20 nước châu Âu hồi tháng 4/2026, các bên đã nêu những rủi ro cụ thể khi công khai dữ liệu. Hệ thống phân tán có thể dùng định nghĩa khác nhau hoặc còn cập nhật thủ công. Những bộ dữ liệu quá nhỏ còn tạo khả năng nhận diện lại cá nhân, dù tên đã được bỏ đi. So sánh trường học đơn giản cũng có thể làm sai lệch cách hiểu về chất lượng.
Các giải pháp được thảo luận gồm tổng hợp số liệu, không hiển thị những giá trị quá nhỏ và công bố rõ phương pháp cùng thông tin mô tả dữ liệu. Đại diện hiệu trưởng đề cập nhu cầu đào tạo về đạo đức dữ liệu; đại diện học sinh muốn tham gia quyết định thông tin nào được chia sẻ và vì sao. Phụ huynh ghi nhận giá trị của dữ liệu trong lựa chọn trường, đồng thời lưu ý những con số không phản ánh toàn bộ đời sống giáo dục.
Kinh nghiệm từ trường học và cộng đồng
Chương trình nghiên cứu của IIEP đã khảo sát nhiều mô hình phiếu thông tin trường học, thường gọi là school report card. Một tổng quan xuất bản năm 2016 xem xét 14 sáng kiến trên thế giới, so sánh cách phổ biến thông tin, mức độ tham gia của cộng đồng và cơ chế trách nhiệm. Những nghiên cứu này tìm hiểu điều kiện để thông tin được sử dụng trong hoạt động của nhà trường, thay vì chỉ dừng ở khâu xuất bản.
Tháng 10/2018, sáu nghiên cứu trường hợp tại châu Á–Thái Bình Dương tiếp tục xem xét các dự án do chính phủ hoặc người dân dẫn dắt. Các nghiên cứu phân tích loại dữ liệu, khả năng tiếp cận và cách sử dụng của từng nhóm. Diễn đàn ở Manila tháng 1/2018 còn tập hợp đại diện từ 15 nước để trao đổi kinh nghiệm. Những hoạt động này tạo kho tư liệu về cách kết nối dữ liệu quản lý với nhu cầu tại trường và địa phương.
Trong một tập podcast PlanED về chủ đề này, các chuyên gia IIEP phân biệt hệ thống thông tin quản lý giáo dục với phần dữ liệu dành cho công chúng. Hệ thống quản lý thu thập thông tin chi tiết phục vụ hoạch định ở cấp quốc gia; phần dữ liệu mở lựa chọn những nội dung hữu ích cho trường học và cộng đồng. Những thông tin đó có thể được trình bày trực tuyến hoặc qua phiếu thông tin dễ đọc.
Các ví dụ được giới thiệu bao gồm phiếu thông tin trường học tại Philippines và chương trình My School của Australia. Với các sáng kiến do tổ chức xã hội thực hiện, dữ liệu quản lý còn được bổ sung chỉ báo phản ánh nhu cầu địa phương. Tại Bangladesh, việc chia sẻ thông tin được kết hợp với họp cộng đồng và các hình thức phổ biến trực tiếp. Người sử dụng còn cần hướng dẫn đọc chỉ số và dữ liệu được cung cấp đúng thời điểm lập kế hoạch.